Jasna komunikacja i przewidywalność

Osoby z AuDHD mogą różnić się sposobem przetwarzania informacji, komunikowania potrzeb oraz reagowania na nieprzewidywalne sytuacje. Dlatego w pracy zwracamy uwagę na:

• jasne przedstawianie zasad współpracy,
• przewidywalny przebieg spotkań,
• konkretne i jednoznaczne komunikaty,
• możliwość zadawania pytań i doprecyzowania informacji,
• omawianie zmian z odpowiednim wyprzedzeniem.

Celem nie jest ograniczanie elastyczności, ale stworzenie poczucia bezpieczeństwa, które ułatwia korzystanie ze wsparcia.

Psychoedukacja osoby z AuDHD i jej bliskich

Pierwszym krokiem do skutecznego wsparcia często jest lepsze zrozumienie własnego funkcjonowania.

Psychoedukacja pomaga:

• zrozumieć wpływ ADHD i ASD na codzienne życie,
• rozpoznać własne mocne strony i obszary wymagające wsparcia,
• zrozumieć przyczyny przeciążenia, trudności organizacyjnych czy problemów z regulacją emocji,
• rozwijać strategie ułatwiające funkcjonowanie w domu, szkole, pracy i relacjach.

Wsparciem może zostać objęta również rodzina lub bliscy osoby z AuDHD – tak, aby lepiej rozumieli jej potrzeby oraz sposoby skutecznego wspierania.

Psychoterapia i wsparcie psychologiczne

Psychoterapia osób z AuDHD powinna uwzględniać specyfikę ich funkcjonowania oraz sposób odbierania świata.

W zależności od potrzeb praca może obejmować:

• rozpoznawanie i regulację emocji,
• radzenie sobie z przeciążeniem i przewlekłym napięciem,
• rozwijanie samoakceptacji i poczucia własnej wartości,
• rozumienie własnych potrzeb i granic,
• budowanie bardziej satysfakcjonujących relacji,
• pracę nad lękiem, obniżonym nastrojem czy przewlekłym stresem,
• rozwijanie strategii radzenia sobie z codziennymi wymaganiami.

W terapii mogą być wykorzystywane m.in. elementy terapii poznawczo-behawioralnej (CBT), terapii schematów czy ACT – zawsze z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb osoby.

Wsparcie regulacji emocji i przeciążenia

U osób z AuDHD trudności emocjonalne mogą wynikać m.in. z połączenia:

• większej podatności na przeciążenie bodźcami,
• intensywnego przeżywania emocji,
• trudności z zatrzymaniem automatycznej reakcji,
• dużej liczby wymagań i obciążeń dnia codziennego.

Wsparcie może obejmować:

• rozpoznawanie emocji i sygnałów przeciążenia,
• zauważanie pierwszych oznak napięcia,
• rozwijanie sposobów obniżania pobudzenia,
• naukę proszenia o pomoc,
• budowanie strategii zapobiegania przeciążeniu.

Celem nie jest eliminowanie emocji, lecz zwiększenie możliwości rozumienia ich i reagowania w sposób bardziej wspierający.

Wsparcie sensoryczne

Niektóre osoby z AuDHD inaczej odbierają bodźce z otoczenia – mogą być bardziej wrażliwe na hałas, światło, dotyk, zapachy lub nadmiar informacji.

Wsparcie może obejmować:

• rozpoznanie indywidualnych potrzeb sensorycznych,
• identyfikowanie sytuacji prowadzących do przeciążenia,
• dostosowanie środowiska,
• naukę strategii regulacji.

Celem nie jest sprawienie, aby osoba przestała odczuwać bodźce w określony sposób, ale znalezienie rozwiązań, które zwiększają komfort i poczucie kontroli.

Rozwijanie funkcji wykonawczych

ADHD często wiąże się z trudnościami w obszarze funkcji wykonawczych, takich jak planowanie, organizacja czy rozpoczynanie zadań. U osób z AuDHD mogą dodatkowo występować potrzeba większej przewidywalności i trudności z elastycznym przechodzeniem między aktywnościami.

Wsparcie może obejmować:

• planowanie dnia,
• organizację obowiązków,
• dzielenie większych zadań na mniejsze etapy,
• ustalanie priorytetów,
• zarządzanie energią i odpoczynkiem,
• rozwijanie strategii zwiększających samodzielność.

Celem nie jest narzucenie jednej metody organizacji, ale znalezienie sposobów, które odpowiadają konkretnej osobie.

Trening Umiejętności Społecznych (TUS)

Niektóre osoby z AuDHD mogą doświadczać trudności w relacjach, komunikacji lub interpretowaniu sytuacji społecznych.

TUS może wspierać rozwój:

• nawiązywania i utrzymywania relacji,
• komunikowania swoich potrzeb,
• rozumienia sytuacji społecznych,
• współpracy,
• rozwiązywania konfliktów,
• stawiania granic,
• budowania pewności siebie w kontaktach z innymi.

Trening jest dostosowywany do wieku, potrzeb i sposobu funkcjonowania uczestnika.

Wsparcie edukacyjne i zawodowe

Osoby z AuDHD często posiadają wiele mocnych stron, takich jak kreatywność, nieszablonowe myślenie, zaangażowanie w obszary zainteresowań czy duża zdolność dostrzegania szczegółów.

Wsparcie może obejmować:

• rozpoznanie mocnych stron i predyspozycji,
• rozwijanie skutecznych strategii uczenia się,
• organizację pracy i obowiązków,
• dostosowanie środowiska edukacyjnego lub zawodowego,
• rozwijanie komunikowania własnych potrzeb.

Celem nie jest zmiana osoby tak, aby pasowała do jednego modelu funkcjonowania, ale pomoc w stworzeniu warunków, w których może wykorzystywać swoje możliwości.

Wsparcie psychiatryczne i farmakoterapia

AuDHD samo w sobie nie jest leczone farmakologicznie.

Lekarz psychiatra może jednak zaproponować leczenie trudności współwystępujących, np.:

• objawów ADHD,
• nasilonego lęku,
• depresji,
• zaburzeń snu,
• znacznych trudności w regulacji emocji.

Farmakoterapia może u części osób zmniejszyć nasilenie wybranych objawów i ułatwić korzystanie ze strategii wypracowanych podczas terapii.