Zadzwoń
Spektrum autyzmu (ASD) – diagnoza i co dalej? | MedStop Kraków

Spektrum autyzmu (ASD)

Diagnoza i co dalej?

Diagnoza spektrum autyzmu nie kończy procesu – dla wielu osób jest początkiem lepszego rozumienia siebie, własnych potrzeb, trudności i mocnych stron. Może pomóc uporządkować wcześniejsze doświadczenia i spojrzeć z nowej perspektywy na relacje, sposób komunikacji, reakcje na bodźce, przeciążenie, potrzebę rutyny czy trudności związane ze zmianami. Dla części osób diagnoza przynosi ulgę: „wreszcie rozumiem, dlaczego pewne sytuacje były dla mnie tak trudne”. Dla innych może wiązać się z pytaniami, niepewnością i potrzebą zbudowania nowego obrazu siebie.

W MedStop chcemy, aby diagnoza była punktem wyjścia do konkretnych działań, a nie jedynie nazwaniem sposobu funkcjonowania. Nasi specjaliści pomagają przełożyć wyniki diagnozy na codzienność – zastanowić się, jakie obszary wymagają wsparcia, jakie strategie mogą być pomocne oraz czy potrzebna jest psychoterapia, psychoedukacja, wsparcie rodziny, trening konkretnych umiejętności, konsultacja psychiatryczna lub inne formy pomocy.

Autyzmu nie traktujemy jako czegoś, co należy „usunąć” lub „naprawić”. W naszym centrum pracujemy zgodnie z podejściem uwzględniającym neuroróżnorodność – koncentrujemy się na lepszym rozumieniu indywidualnego sposobu funkcjonowania, zmniejszaniu trudności i przeciążenia oraz poprawie jakości życia.

Jak możemy pomóc w MedStop?

Spektrum autyzmu może wpływać na bardzo różne obszary funkcjonowania:

komunikację,relacje społeczne,regulację emocji,przetwarzanie bodźców,organizację codzienności,radzenie sobie ze zmianami,naukę i pracę,samodzielność,poczucie własnej wartości.

Jednocześnie nie ma dwóch takich samych osób w spektrum. Dlatego w naszym centrum medycznym nie zakładamy jednej ścieżki pomocy dla wszystkich.

Bierzemy pod uwagę:

  • wiek,
  • sposób komunikacji,
  • potrzeby emocjonalne i sensoryczne,
  • mocne strony,
  • indywidualne możliwości,
  • współwystępujące trudności,
  • środowisko rodzinne, szkolne lub zawodowe,
  • cele ważne dla konkretnej osoby.

W zależności od potrzeb wsparcie może obejmować między innymi:

  • konsultacje psychologiczne,
  • psychoterapię,
  • psychoedukację,
  • wsparcie rodziców i rodziny,
  • Trening Umiejętności Społecznych,
  • trening regulacji emocji i samoregulacji,
  • wsparcie w trudnościach sensorycznych,
  • trening planowania i funkcji wykonawczych,
  • wsparcie edukacyjne,
  • doradztwo zawodowe,
  • konsultację psychiatryczną,
  • leczenie trudności współwystępujących,
  • trening redukcji stresu i napięcia.

Wsparcie dzieci i młodzieży w spektrum autyzmu

U dzieci i młodzieży ważne jest jak najwcześniejsze rozpoznanie rzeczywistych potrzeb i stworzenie takiego środowiska, które pomaga dziecku rozwijać swoje możliwości, a jednocześnie zmniejsza niepotrzebne przeciążenie. Nie chodzi o to, aby dziecko zachowywało się „tak jak wszyscy”, ale o to, żeby lepiej rozumiało siebie, potrafiło komunikować swoje potrzeby i mogło funkcjonować możliwie bezpiecznie i samodzielnie.

Psychoterapia i terapia psychologiczna dzieci i młodzieży

Psychoterapia lub terapia psychologiczna może być pomocna szczególnie wtedy, gdy oprócz cech związanych ze spektrum pojawiają się trudności emocjonalne.

W MedStop możemy pracować między innymi nad:

  • rozpoznawaniem i regulacją emocji,
  • radzeniem sobie ze złością, lękiem i frustracją,
  • przeciążeniem,
  • poczuciem własnej wartości,
  • akceptacją siebie,
  • rozumieniem własnych potrzeb i granic,
  • trudnościami w relacjach z rówieśnikami,
  • lękiem społecznym,
  • wycofaniem,
  • trudnościami adaptacyjnymi,
  • radzeniem sobie ze zmianami,
  • doświadczeniem odrzucenia lub bullyingu,
  • przewlekłym stresem.

U młodszych dzieci praca często odbywa się poprzez zabawę, ruch i aktywność, ponieważ klasyczna rozmowa terapeutyczna nie zawsze jest dla nich odpowiednią formą. U nastolatków można w większym stopniu korzystać z pracy opartej na rozmowie, dostosowując sposób prowadzenia terapii do potrzeb komunikacyjnych i poznawczych młodej osoby.

W naszym centrum psychoterapia może być łączona z innymi formami pomocy – np. TUS, psychoedukacją rodziców czy wsparciem dotyczącym regulacji emocji.

Trening Umiejętności Społecznych (TUS)

Prowadzimy TUS dla dzieci, młodzieży oraz – w zależności od potrzeb – również dla dorosłych. Trening może pomagać wtedy, gdy trudność sprawia funkcjonowanie w grupie, komunikowanie własnych potrzeb lub rozumienie różnych sytuacji społecznych.

W MedStop podczas TUS możemy pracować nad:

  • nawiązywaniem i utrzymywaniem relacji,
  • komunikacją,
  • aktywnym słuchaniem,
  • rozpoznawaniem i wyrażaniem emocji,
  • współpracą,
  • radzeniem sobie z konfliktami,
  • reagowaniem na krytykę i nieporozumienia,
  • asertywnym wyrażaniem potrzeb,
  • stawianiem granic,
  • rozumieniem perspektywy innych osób,
  • budowaniem większej swobody w kontaktach społecznych.

Każdy trening dostosowujemy do wieku, potrzeb i sposobu funkcjonowania uczestnika.

Naszym celem nie jest uczenie „maskowania” cech autystycznych ani dopasowywania się za wszelką cenę do oczekiwań otoczenia. Chcemy rozwijać praktyczne umiejętności z poszanowaniem autentyczności i indywidualności każdej osoby.

Psychoedukacja rodziców i wsparcie rodziny

Diagnoza dziecka często oznacza również wiele pytań dla rodziców.

„Jak reagować?”

„Czy wymagam za dużo?”

„Czy to zachowanie wynika ze spektrum?”

„Jak pomóc, kiedy dziecko jest przeciążone?”

W MedStop możemy pomagać rodzicom lepiej rozumieć sposób funkcjonowania dziecka i dopasować wsparcie do jego rzeczywistych potrzeb.

Praca może dotyczyć między innymi:

  • rozpoznawania sygnałów przeciążenia,
  • rozumienia zachowań dziecka,
  • dostosowania sposobu komunikacji,
  • wspierania dziecka w nazywaniu emocji i potrzeb,
  • dobierania wymagań do aktualnych możliwości,
  • tworzenia bardziej przewidywalnej codzienności,
  • przygotowywania do zmian,
  • wspierania samodzielności,
  • radzenia sobie z trudnymi sytuacjami w domu, przedszkolu lub szkole.

W naszym centrum nie skupiamy się wyłącznie na samym zachowaniu dziecka. Staramy się również zrozumieć, co dane zachowanie komunikuje i jaka potrzeba może się za nim kryć.

Samoregulacja i regulacja emocji

Silna reakcja dziecka nie zawsze oznacza „złe zachowanie”. Czasami jest sygnałem:

  • przeciążenia,
  • nadmiaru bodźców,
  • lęku,
  • frustracji,
  • niezrozumienia sytuacji,
  • trudności z komunikowaniem potrzeb,
  • zbyt dużych wymagań.

W MedStop pomagamy dziecku i jego rodzicom lepiej rozpoznawać pierwsze sygnały narastającego napięcia.

Możemy pracować nad:

  • rozpoznawaniem emocji,
  • zauważaniem sygnałów przeciążenia,
  • obniżaniem napięcia,
  • komunikowaniem potrzeby odpoczynku,
  • proszeniem o pomoc,
  • szukaniem sposobów bezpiecznego powrotu do równowagi.

Naszym celem nie jest jedynie zatrzymanie określonego zachowania, ale przede wszystkim zrozumienie jego przyczyn i znalezienie bardziej pomocnych sposobów radzenia sobie.

Wsparcie w trudnościach sensorycznych

U wielu osób w spektrum występują różnice w sposobie odbierania bodźców. Dźwięk, światło, zapach, dotyk, tłum czy określone faktury mogą być odczuwane znacznie intensywniej albo inaczej niż przez większość osób.

W MedStop możemy pomóc:

  • rozpoznawać indywidualne potrzeby sensoryczne,
  • identyfikować sytuacje prowadzące do przeciążenia,
  • szukać sposobów modyfikowania otoczenia,
  • rozwijać strategie pozwalające wcześniej reagować na przeciążenie.

Nie chodzi o to, aby osoba przestała odczuwać dyskomfort. Celem też nie musi być nauczenie go, żeby „wytrzymywało” każdy głośny dźwięk.

Pomocne może być natomiast nauczenie rozpoznawania przeciążenia, możliwość odpoczynku, korzystanie ze słuchawek wygłuszających czy odpowiednie dostosowanie środowiska.

Rozwijanie samodzielności i funkcji wykonawczych

Niektórym dzieciom i nastolatkom w spektrum szczególną trudność sprawia organizowanie codziennych czynności.

W naszym centrum możemy pracować nad:

  • planowaniem,
  • organizacją dnia,
  • rozpoczynaniem i kończeniem zadań,
  • wykonywaniem obowiązków,
  • samodzielnością,
  • przygotowaniem do kolejnych etapów edukacji,
  • stopniowym przygotowywaniem do dorosłości.

Nie chodzi o osiągnięcie identycznego poziomu samodzielności przez każdą osobę. Naszym celem jest rozwijanie takich umiejętności, które zwiększają niezależność i ułatwiają codzienne funkcjonowanie konkretnej osoby.

Wsparcie edukacyjne

Szkoła może być dla dziecka w spektrum zarówno miejscem rozwoju, jak i źródłem dużego przeciążenia. Hałas, zmieniające się zasady, wymagania społeczne, konieczność szybkiego przestawiania uwagi czy duża liczba bodźców mogą znacząco zwiększać stres.

W MedStop możemy pomagać lepiej rozpoznać:

  • mocne strony dziecka,
  • jego sposób uczenia się,
  • potrzeby dotyczące komunikacji,
  • trudności z koncentracją i organizacją,
  • reakcje na zmianę,
  • obszary wymagające większego wsparcia.

Możemy również wspierać rodziców w poszukiwaniu rozwiązań ułatwiających funkcjonowanie dziecka w przedszkolu lub szkole.

Wsparcie dorosłych osób w spektrum autyzmu

Diagnoza spektrum autyzmu w dorosłości może nadać nowe znaczenie wielu wcześniejszym doświadczeniom. Niektóre osoby zaczynają lepiej rozumieć, dlaczego kontakty społeczne były dla nich wyczerpujące, dlaczego potrzebowały więcej czasu na regenerację, dlaczego zmiany były tak obciążające albo dlaczego przez lata próbowały dopasowywać się do oczekiwań innych.

W naszym centrum medycznym możemy pomóc przełożyć tę wiedzę na codzienne życie.

Psychoterapia i wsparcie psychologiczne

Psychoterapia może być pomocna wtedy, gdy oprócz cech związanych ze spektrum pojawiają się trudności emocjonalne lub relacyjne.

Z naszymi specjalistami możesz pracować nad:

  • lepszym rozumieniem siebie,
  • rozpoznawaniem własnych potrzeb,
  • przeciążeniem,
  • stresem,
  • regulacją emocji,
  • samooceną,
  • samoakceptacją,
  • relacjami,
  • komunikacją,
  • stawianiem granic,
  • trudnością w dostosowywaniu się do zmian,
  • samotnością,
  • lękiem,
  • depresją,
  • skutkami wieloletniego maskowania lub dostosowywania się do otoczenia.

Możemy również pomagać w zauważaniu sytuacji, które pochłaniają szczególnie dużo energii, i szukać sposobów organizowania życia tak, aby lepiej uwzględniało indywidualne potrzeby. Forma psychoterapii powinna być dostosowana do osoby, a nie odwrotnie.

Psychoedukacja – lepiej zrozumieć własny sposób funkcjonowania

Psychoedukacja może być szczególnie ważna po diagnozie postawionej w dorosłości. Nasi specjaliści pomagamy przełożyć informacje diagnostyczne na konkretne doświadczenia.

Możemy wspólnie zastanowić się:

  • co najbardziej przeciąża,
  • jakie warunki pomagają funkcjonować lepiej,
  • które strategie były dotychczas pomocne,
  • czego można potrzebować więcej,
  • jakie granice warto wprowadzić,
  • w jaki sposób komunikować swoje potrzeby bliskim lub współpracownikom.

Psychoedukacja może obejmować również partnera, rodzinę lub inne bliskie osoby, jeśli pacjent tego potrzebuje.

Relacje i komunikacja

Dorosłe osoby w spektrum mogą doświadczać trudności w relacjach partnerskich, przyjaźniach lub kontaktach zawodowych. Nie zawsze wynikają one z braku zainteresowania relacją. Czasami problemem jest trudność w odczytywaniu niejasnych komunikatów, przeciążenie społeczne, różnice w sposobie wyrażania emocji albo odmienne potrzeby dotyczące bliskości i czasu spędzanego razem.

W MedStop możemy pracować nad:

  • komunikowaniem potrzeb,
  • rozumieniem własnych granic,
  • rozwiązywaniem konfliktów,
  • budowaniem bliskości,
  • radzeniem sobie z nieporozumieniami,
  • szukaniem sposobów komunikacji, które są bardziej czytelne dla obu stron.

Wsparcie zawodowe i funkcjonowanie w pracy

Dla wielu dorosłych osób w spektrum bardzo ważne jest znalezienie takich warunków pracy, które pozwalają wykorzystywać ich mocne strony bez ciągłego przeciążenia.

W naszym centrum możemy pomóc rozpoznać:

  • predyspozycje,
  • zainteresowania,
  • preferowany sposób pracy,
  • potrzeby związane z otoczeniem,
  • warunki zwiększające koncentrację i poczucie bezpieczeństwa.

Możemy również pracować nad:

  • planowaniem obowiązków,
  • zarządzaniem energią,
  • komunikowaniem potrzeb,
  • radzeniem sobie ze zmianami,
  • stresem w miejscu pracy,
  • budowaniem większej pewności siebie zawodowo.

Celem nie jest dostosowanie osoby do jednego modelu pracy, ale znalezienie takich rozwiązań, które pozwalają funkcjonować efektywnie i w większej zgodzie ze sobą.

Konsultacja psychiatryczna i leczenie trudności współwystępujących

Leki nie „leczą autyzmu” ani nie służą do usuwania podstawowych cech spektrum. U osób w spektrum mogą jednak współwystępować inne trudności wymagające leczenia.

Należą do nich między innymi:

  • depresja,
  • zaburzenia lękowe,
  • ADHD,
  • problemy ze snem,
  • inne zaburzenia psychiczne.

W takich sytuacjach w MedStop można skorzystać z konsultacji psychiatrycznej. Lekarz ocenia, czy istnieją wskazania do leczenia farmakologicznego i jak połączyć je z pozostałymi formami wsparcia.

Trening relaksacji i redukcji napięcia

Przewlekłe dostosowywanie się do wymagań otoczenia, nadmiar bodźców i codzienne obciążenie mogą prowadzić do utrzymującego się napięcia.

W naszym centrum medycznym możemy pracować nad:

  • rozpoznawaniem pierwszych sygnałów przeciążenia,
  • regulowaniem pobudzenia,
  • planowaniem odpoczynku,
  • technikami relaksacyjnymi,
  • ćwiczeniami oddechowymi,
  • elementami uważności.

Jeżeli stres objawia się również w ciele – np. przewlekłym napięciem mięśni, bólem karku, barków czy szczęki – można skorzystać także ze wsparcia naszych fizjoterapeutów.

Przykładowe ścieżki wsparcia w MedStop

Diagnoza ASD → konsultacja po diagnozie → psychoedukacja → indywidualny plan wsparcia.

Pomagamy zrozumieć wyniki diagnozy i ustalić, które obszary wymagają dalszej pracy.

ASD + trudności emocjonalne → psychoterapia / terapia psychologiczna

Możemy pracować nad lękiem, samooceną, emocjami, przeciążeniem czy trudnościami w relacjach.

ASD + trudności społeczne → TUS / psychoterapia

Dobieramy formę wsparcia do wieku i rzeczywistych potrzeb konkretnej osoby.

ASD u dziecka + trudności w domu → psychoedukacja rodziców + terapia dziecka / konsultacje rodzinne

Pomagamy lepiej zrozumieć zachowanie dziecka oraz wypracować sposoby reagowania, które uwzględniają potrzeby całej rodziny.

ASD + przeciążenie sensoryczne → rozpoznanie potrzeb + strategie samoregulacji + dostosowanie środowiska

Celem nie jest eliminowanie wrażliwości, ale zmniejszenie codziennego obciążenia.

ASD + trudności zawodowe → wsparcie psychologiczne / doradztwo zawodowe

Pomagamy lepiej rozpoznać warunki pracy, które odpowiadają potrzebom i mocnym stronom konkretnej osoby.

ASD + depresja, lęk lub ADHD → psychoterapia + w razie potrzeby konsultacja psychiatryczna

W naszym centrum możemy łączyć różne formy pomocy, jeśli sytuacja pacjenta tego wymaga.

Czego nie traktujemy jako leczenia autyzmu?

W MedStop nie proponujemy metod, których celem ma być „usunięcie autyzmu” albo zmiana podstawowych cech osoby. Nie rekomendujemy jako sposobu leczenia spektrum autyzmu między innymi:

  • diet eliminacyjnych, takich jak dieta bezglutenowa czy bezkazeinowa, jeśli nie istnieją odrębne wskazania medyczne,
  • chelatacji,
  • terapii hiperbarycznej,
  • farmakoterapii mającej rzekomo zmienić podstawowe cechy autyzmu.

Jeżeli występują dodatkowe problemy zdrowotne, zawsze powinny być oceniane i leczone zgodnie z ich rzeczywistymi wskazaniami.

Nie ma dwóch takich samych osób w spektrum

Spektrum autyzmu jest bardzo różnorodne. Jedna osoba może potrzebować przede wszystkim wsparcia w relacjach. Inna – w regulacji emocji, radzeniu sobie z bodźcami, organizacji codzienności albo odnalezieniu się w pracy.

Dlatego nasi specjaliści nie stosują jednego schematu dla wszystkich. Przyglądamy się nie tylko diagnozie, ale przede wszystkim temu, jak dana osoba funkcjonuje, co jest dla niej trudne, co ją przeciąża i jakie ma zasoby.

Na tej podstawie pomagamy stworzyć indywidualny plan dalszego wsparcia.

Jeżeli okaże się, że potrzebna jest pomoc, której nie prowadzimy w naszym centrum, wskażemy odpowiedni kierunek dalszego postępowania. Nie trzeba od razu wiedzieć, czy potrzebny jest psycholog, psychoterapeuta, psychiatra, TUS czy inna forma wsparcia.

Pierwsza konsultacja może służyć właśnie temu, żeby uporządkować sytuację, określić najważniejsze potrzeby i wspólnie zaplanować kolejne kroki.