1. Ocena cech ADHD:
- trudności z koncentracją uwagi,
- impulsywność,
- organizacja i planowanie,
- zarządzanie czasem,
- regulacja emocji,
- wpływ objawów na codzienne funkcjonowanie.
Kiedy warto rozważyć diagnozę łączoną ADHD i spektrum autyzmu (ASD) - AuDHD?
Niektóre osoby przez lata próbują wyjaśnić swoje trudności jednym rozpoznaniem — ADHD albo spektrum autyzmu — jednak ich doświadczenia nie pasują w pełni do żadnego z tych obrazów. Warto rozważyć diagnozę, jeśli od lat masz poczucie, że Twoje trudności są pełne sprzeczności i paradoksów.
To właśnie takie pozornie wykluczające się doświadczenia są często charakterystyczne dla osób z podwójną diagnozą, zwaną potocznie AuDHD.
Ponadto, diagnoza łączona jest wskazana, ponieważ :
→ Diagnoza spektrum autyzmu zwiększa prawdopodobieństwo występowania ADHD, dlatego u osób z ASD należy aktywnie rozważać diagnostykę ADHD, jeśli występują odpowiednie objawy.
→ Podczas diagnozy ADHD należy zawsze ocenić choroby współwystępujące, w tym ASD.
→Autyzm nie wyklucza rozpoznania ADHD – obecnie można postawić obie diagnozy jednocześnie (wcześniej w DSM-IV nie było to możliwe).
Czym jest i na czym polega diagnoza AuDHD u dorosłych?
ADHD i ASD należą do zaburzeń neurorozwojowych, co oznacza, że ich podstawowe cechy obecne są od wczesnego okresu rozwoju, choć mogą zostać zauważone dopiero w dorosłości.
Diagnoza obejmuje ocenę obu obszarów:
2. Ocena cech ASD:
- komunikacja społeczna,
- relacje interpersonalne,
- elastyczność zachowania,
- potrzeba rutyny i przewidywalności,
- zainteresowania i powtarzalne wzorce zachowania,
- przetwarzanie sensoryczne.
3. Diagnostyka różnicowa
Podczas diagnozy analizuje się również, czy zgłaszane trudności mogą wynikać z innych przyczyn, np.:
- zaburzeń lękowych,
- depresji,
- przewlekłego stresu,
- doświadczeń traumatycznych,
- zaburzeń osobowości,
- trudności emocjonalnych.
Narzędzia wykorzystywane w diagnozie AuDHD u dorosłych
Doświadczenie naszych diagnostów łączymy z dostępem do ponad 80 profesjonalnych testów psychologicznych, w tym narzędzi najczęściej wykorzystywanych w diagnostyce AuDHD :
W kierunku ADHD:
- DIVA-5 – szczegółowy wywiad diagnostyczny ADHD u dorosłych,
- MOXO – komputerowy test uwagi i impulsywności (w zależności od wskazań).
W kierunku ASD:
- ADOS-2 (Moduł 4) – obserwacja diagnostyczna dla osób dorosłych,
- ADI-R – pogłębiony wywiad dotyczący historii rozwoju (w wybranych przypadkach),
- MIGDAS-2 – narzędzie do oceny cech ASD,
- AQ,
- RAADS-R,
Narzędzia uzupełniające:
W zależności od potrzeb diagnostycznych mogą być wykorzystywane narzędzia oceniające funkcjonowanie poznawcze, emocjonalne oraz inne obszary psychologiczne np.
- Stanford–Binet 5 (SB5)
- MMPI-2
- SCID-5
Wszystkie procesy diagnostyczne przeprowadzamy zgodnie z ogólnoświatowymi wytycznymi medycznymi wyznaczanymi m.in. przez Europejskie Towarzystwo Psychiatryczne (EPA) oraz według brytyjskiej instytucji publicznej NICE.
W MedStopie specjaliści podlegają superwizji, aby dbać o bezpieczeństwo pacjentów i rozwój kompetencji ekspertów.
Poznaj etapy diagnozy AuDHD u dorosłych w MedStopie
1.
Wywiad ogólny - 60 min
Pierwsze spotkanie ma na celu poznanie powodów zgłoszenia się na diagnozę oraz zebranie informacji dotyczących dotychczasowego funkcjonowania osoby badanej.
2.
Wywiad diagnostyczny w kierunku objawów ASD w dzieciństwie - 60 minut
Pierwsze spotkanie obejmuje szczegółową rozmowę dotyczącą:
- historii rozwoju,
- funkcjonowania w dzieciństwie,
- edukacji i pracy,
- relacji,
- organizacji codzienności,
- obecnych trudności.
3.
Wywiad diagnostyczny w kierunku objawów ASD w dorosłości - 60 min
Podczas spotkania specjalista ocenia m.in.:
- sposób komunikowania się,
- nawiązywanie i utrzymywanie relacji społecznych,
- przebieg rozmowy i wzajemność w kontakcie,
- rozumienie sytuacji społecznych,
- elastyczność myślenia i zachowania,
- codzienne funkcjonowanie w różnych obszarach życia.
4.
Diagnostyka w kierunku ADHD - Ustrukturyzowany wywiad diagnostyczny DIVA-5 - 60 min
Spotkanie obejmuje przeprowadzenie ustrukturyzowanego wywiadu DIVA-5
5.
Test MOXO - 60 min
Podczas kolejnego spotkania wykonywany jest test MOXO, który stanowi uzupełnienie procesu diagnostycznego i pomaga w szczegółowej ocenie funkcjonowania uwagi, impulsywności oraz objawów związanych z ADHD.
6.
Omówienie wyników i przekazanie zaleceń – 30 minut
Podczas ostatniego spotkania specjalista szczegółowo omawia wyniki całego procesu diagnostycznego oraz wyjaśnia ich znaczenie.
- omówienie wyników diagnozy,
- mocne strony oraz obszary wymagające wsparcia,
- odpowiedzi na pytania dotyczące rozpoznania,
- indywidualne zalecenia dotyczące dalszego postępowania, terapii lub dodatkowej diagnostyki (jeśli są wskazane).
Dodatkowo, jeśli specjalista uzna to za zasadne, proces diagnostyczny może zostać rozszerzony o konsultację psychiatryczną lub dodatkowe narzędzia diagnostyczne.
FAQ – diagnoza AuDHD
Ile wizyt obejmuje diagnoza AuDHD?
Standardowo są to min. 4 spotkania. Liczba spotkań zależy jednak od wieku pacjenta, zakresu trudności oraz indywidualnej sytuacji diagnostycznej. Po pierwszej konsultacji diagnosta określa, jakie badania i ile spotkań będą potrzebne do przeprowadzenia rzetelnej diagnozy.
Co trzeba przygotować na pierwszą wizytę?
Warto zabrać wcześniejszą dokumentację psychologiczną, psychiatryczną, medyczną lub edukacyjną, jeśli taką posiadasz. Przydatne mogą być również wcześniejsze wyniki badań, opinie psychologiczne, informacje ze szkoły oraz dokumentacja dotycząca wcześniejszego leczenia lub terapii. Przed badaniem należy zadbać o odpowiednią ilość snu i przyjść wypoczętym, co sprzyja uzyskaniu najbardziej miarodajnych wyników.
Czy można mieć jednocześnie ADHD i autyzm?
Tak. ADHD i ASD mogą współwystępować. Oba rozpoznania należą do zaburzeń neurorozwojowych.
Czy AuDHD to oficjalna diagnoza?
AuDHD jest popularnym określeniem używanym przez osoby z jednoczesnymi cechami ADHD i ASD. W klasyfikacjach diagnostycznych rozpoznaje się współwystępowanie ADHD i ASD.
Czy ADHD może maskować autyzm?
Tak. U części osób objawy jednego zaburzenia mogą sprawiać, że drugie pozostaje niezauważone przez wiele lat.
Czy warto diagnozować AuDHD w dorosłości?
Tak. Diagnoza może pomóc lepiej zrozumieć swoje potrzeby, sposób działania oraz znaleźć skuteczniejsze strategie funkcjonowania w pracy, relacjach i codziennym życiu.
Dalsze wsparcie
Co dalej po diagnozie?
Sprawdź dostępne formy wsparcia dla osób dorosłych z AuDHD.
AuDHD – gdy pozorne sprzeczności opisują sposób funkcjonowania
Monotropizm – gdy mózg jednocześnie „utkwi” i łatwo się rozprasza
Jednym z pojęć często opisywanych w kontekście AuDHD jest monotropizm, czyli tendencja do bardzo głębokiego skupiania uwagi na ograniczonej liczbie tematów lub aktywności. Może to sprawiać, że potrafisz całkowicie pochłonąć się swoim zainteresowaniem i trudno Ci oderwać się od rozpoczętego zadania.
Potrzeba struktury i jednoczesna trudność z jej utrzymaniem
Jednym z częstych doświadczeń osób z AuDHD jest pozorna sprzeczność między dużą potrzebą uporządkowania a trudnością w utrzymaniu rutyny. Możesz bardzo potrzebować przewidywalności, planu i stałości, a jednocześnie mieć trudność z konsekwentnym realizowaniem własnych systemów organizacji.
Relacje społeczne – potrzeba bliskości i przeciążenie kontaktami
W obszarze relacji możesz doświadczać kolejnej pozornej sprzeczności: z jednej strony możesz potrzebować kontaktu i bliskości z innymi osobami, a z drugiej odczuwać, że relacje społeczne wymagają od Ciebie dużego wysiłku. Możesz mieć trudność z odczytywaniem niepisanych zasad społecznych, długo analizować rozmowy po ich zakończeniu i zastanawiać się, czy powiedziałeś(-aś) coś nie tak.
Regulacja emocji i przeciążenie
AuDHD może wiązać się również z trudnościami w regulacji emocji i podatnością na przeciążenie. Możesz doświadczać silnych reakcji emocjonalnych, mieć trudność z powrotem do równowagi po stresujących sytuacjach oraz szybko czuć się przeciążony(-a) nadmiarem bodźców, obowiązków lub zmian.
Maskowanie i poczucie „odgrywania roli”
Część osób z AuDHD opisuje doświadczenie ciągłego dopasowywania się do otoczenia i ukrywania własnych trudności. Może to oznaczać uczenie się zachowań społecznych poprzez obserwację innych osób, dostosowywanie się do oczekiwań otoczenia kosztem własnego komfortu oraz stałe kontrolowanie swojego zachowania i sposobu komunikacji.